Kịch Ứng Tác: “Phòng Gym” cho kỹ năng xã hội và giao tiếp hiệu quả (Phần II)

1. Sự cộng hưởng giữa Lập kế hoạch và khả năng Ứng tác

Trong quan niệm thông thường, lập kế hoạch và ứng tác thường được xem là hai thái cực đối lập (tư duy nhị nguyên). Tuy nhiên, kịch ứng tác lại coi đây là hai kỹ năng bổ trợ lẫn nhau.

✍️ Key Points:
◦ Lập kế hoạch để tối ưu hóa: Việc chuẩn bị kỹ lưỡng (thiết kế lộ trình, bài tập) giúp tối đa hóa niềm vui và kết quả thu hoạch cho tập thể.
◦ Kế hoạch là bản đồ, ứng tác là “cơ bắp”: Lập kế hoạch giúp chúng ta biết nguồn lực và đích đến, nhưng kịch ứng tác cung cấp kỹ năng để xử lý các thay đổi khi thực tế chệch khỏi lộ trình đã định.
◦ Tính kỷ luật và sự chuyên nghiệp: Ứng tác không đồng nghĩa với tùy tiện. Việc đúng giờ và tuân thủ kế hoạch là điều kiện tối thiểu để thể hiện tư duy của một “người chơi hệ đội nhóm” (team player).

👉 Ứng dụng:
◦ Trong quản lý dự án: Đừng đợi đến khi nắm bắt được mọi rủi ro mới bắt đầu. Hãy lập kế hoạch dựa trên những gì tốt nhất bạn có hiện tại để “make a move” (hành động) thay vì đứng yên vì sợ hãi.
◦ Xử lý biến số công việc: Khi một dự án không đi đúng hướng, hãy dùng “cơ bắp” ứng tác để bình tĩnh xoay chuyển tình thế, thay vì bị đóng băng (paralyze) do quá phụ thuộc vào kịch bản cũ.

2. Tái định Khung sự Bất định (Reframe The Unknown)

Sự bất định thường đi kèm với cảm giác mất kiểm soát, gây ra nỗi sợ hãi. Kịch ứng tác thay đổi cách chúng ta nhìn nhận vấn đề này.

✍️ Key Points:
◦ Biến nỗi sợ thành đòn bẩy: Thay vì trốn tránh thế giới bất định (VUCA), kịch ứng tác dùng nó làm “springboard” (bệ phóng) để tạo ra những điều bất ngờ tuyệt vời.
◦ Thay đổi khung nhìn (Reframe): Khi thay đổi cách nhìn, sự việc không đổi nhưng tâm thế của chúng ta sẽ bình tĩnh và ổn định hơn, giúp cơ thể thư giãn thay vì gồng cứng trước áp lực.
◦ Sự tò mò thay thế nỗi sợ: Việc tập trung vào “món quà” hoặc ý tưởng (offer) từ người khác khiến chúng ta tò mò hơn về những gì sắp xảy ra thay vì lo lắng về nó.

👉 Ứng dụng:
◦ Đối diện với thay đổi thị trường: Trong sự nghiệp (như ngành bán dẫn hay khoa học dữ liệu), thay vì chỉ tìm kiếm sự ổn định tuyệt đối (job security), hãy rèn luyện tâm thế “cái gì tới tôi sẽ đón nhận” để thích nghi tốt hơn với mọi biến động.
◦ Giao tiếp không định kiến: Luôn đặt mình vào tâm thế tò mò để khám phá ý định của người đối diện thay vì áp đặt suy nghĩ của mình lên họ.

3. Nguyên tắc Đồng thuận (Yes, And) và sự chủ động

Đây là triết lý quan trọng nhất để xây dựng sự hợp tác hiệu quả trong bất kỳ môi trường nào.

✍️ Key Points:
◦ Chấp nhận và bồi đắp: “Yes” là chấp nhận lời mời (offer) của đối phương; “And” là đưa thêm thông tin của mình vào để câu chuyện phát triển.
◦ Tránh “Block” (Phủ nhận): Phủ nhận ý tưởng của người khác sẽ làm câu chuyện dừng lại và gây ra sự phản kháng.
◦ Chia sẻ trách nhiệm: Thay vì chỉ đặt câu hỏi (đẩy trách nhiệm cho người khác), mỗi thành viên cần chủ động đưa ra giải pháp và thông tin để cùng xây dựng kết quả chung.

👉 Ứng dụng:
◦ Trong thảo luận nhóm: Khi đồng nghiệp đưa ra ý kiến, thay vì nói “Nhưng mà…” (Block), hãy thử nói “Đúng, và chúng ta có thể làm thêm…” để tạo môi trường cộng tác tích cực.
◦ Trong giáo dục gia đình: Sử dụng sự đồng thuận để lắng nghe và kết nối với con cái/người thân, giúp mối quan hệ trở nên nhẹ nhàng, ít phán xét hơn

4. Tự do trong khuôn khổ và trí tuệ văn hóa

Sự tự do trong ứng tác không phải là tự do vô kỷ luật mà dựa trên sự an toàn và tôn trọng lẫn nhau.

✍️ Key Points:
◦ Ranh giới của sự an toàn: Môi trường ứng tác được thiết kế để mọi người không bị tổn thương về tôn giáo, chủng tộc hay niềm tin cá nhân.
◦ Trí tuệ văn hoá (Cultural Intelligence): Cần nhạy bén để nhận biết ranh giới giữa sự hài hước và sự xúc phạm, đặc biệt khi làm việc trong môi trường đa dạng.
◦ Sự tỉnh thức: Luôn tự điều tiết hành vi để đảm bảo sự tự do của mình không xâm phạm đến niềm vui và sự an toàn của người khác.

👉 Ứng dụng:
◦ Xây dựng văn hóa doanh nghiệp: Thiết lập các nguyên tắc chung (luật chơi) rõ ràng để nhân viên được tự do sáng tạo nhưng vẫn đảm bảo sự tôn trọng và bao dung.
◦ Giao tiếp đa văn hóa: Khi làm việc với đối tác quốc tế, cần quan sát và tìm hiểu ranh giới văn hóa để điều chỉnh cách đùa vui hoặc phản ứng cho phù hợp.

5. “Phòng Gym” cho kỹ năng xã hội và lắng nghe chủ động

Kịch ứng tác là môi trường thực hành để con người học cách “tồn tại chung” và thấu hiểu nhau sâu sắc hơn.

✍️ Key Points:
◦ Dám sai để trưởng thành: Khuyến khích việc “nói trước khi uốn lưỡi” trong môi trường an toàn để phá bỏ sự cầu toàn và nỗi sợ bị phán xét.
◦ Khắc phục sự “lắng nghe tồi”: Thay vì nghe nửa câu đã chuẩn bị câu trả lời, ứng tác buộc ta phải nghe để thấm, hiểu và cảm nhận toàn bộ thông điệp.
◦ Vẻ đẹp của lỗi sai (Beautiful Accidents): Những lần “lỡ lời” hay sơ suất không phải thảm họa mà là cơ hội để tạo ra những hướng đi mới đầy sáng tạo nếu được đồng đội hỗ trợ (đưa canvas đen để hòa quyện nét vẽ đen).

👉 Ứng dụng:
◦ Kỹ năng lắng nghe: Trong các cuộc họp, hãy tập trung hoàn toàn vào người đang nói (coi họ là người quan trọng nhất), quan sát cả ngôn ngữ cơ thể và hơi thở của họ thay vì nhìn điện thoại.
◦ Quản trị sai lầm: Khi một thành viên trong nhóm mắc lỗi, thay vì chỉ trích, hãy tìm cách “bao bọc và hỗ trợ” (support) để biến lỗi sai đó thành một phần của giải pháp chung

6. Thiền động và sự kết nối con người trong Kỷ nguyên AI

Kịch ứng tác giúp con người duy trì sự hiện diện và những giá trị đặc trưng không thể thay thế bởi máy móc.

✍️ Key Points:
◦ Thiền động (Here and Now): Sự chú tâm tuyệt đối vào khoảnh khắc hiện tại giúp bạn kiểm soát những gì đang diễn ra ngay trước mắt thay vì lo lắng về kết thúc.
◦ Giá trị của sự không hoàn hảo: AI có thể đưa ra câu trả lời thông minh nhất, nhưng không thể có được sự không hoàn hảo, cảm xúc và khả năng đọc ngôn ngữ cơ thể như con người.
◦ Kết nối thực chất: Giúp con người rời xa màn hình để thực sự nhìn vào nhau và cảm nhận hơi thở của nhau.

👉 Ứng dụng:
◦ Giảm stress và lo âu: Tập trung vào “bây giờ và ở đây” để giảm bớt gánh nặng về những kế hoạch dài hạn không chắc chắn, từ đó sống trọn vẹn hơn mỗi ngày.
◦ Tận dụng trí tuệ cảm xúc: Trong kỷ nguyên AI, hãy tập trung phát triển những kỹ năng con người nhất: sự thấu cảm, khả năng kết nối cảm xúc và xử lý tình huống dựa trên sự nhạy bén cá nhân.